Gözyaşı Özün Sözüdür

0

GÖZYAŞI ÖZÜN SÖZÜDÜR

                                                                       Müjgân Üçer

“Göz özün aynasıdır.” Bunun için  “öz ağlamazsa göz ağlamaz” derler Sivas’ta. Hayatın kaynağı olan su, gözyaşının da özüdür. “Gözyaşı özün sözüdür”.  “Gözyaşı gönül ilâcıdır.” Yalnızca gönül ilâcı değil, tıbbî açıdan da gözyaşı, gözün en önemli koruyucularından(1) biridir.

Gözyaşı; gökten inmeyen, yerden çıkmayan bir mübarek sudur. “Gözyaşı gönül suyu”dur. Sevgi ve heyecanın can suyu, erdem ve şefkatin cevheri de gözyaşıdır.Sevgi olmayınca gözyaşı da olmaz.  Sevgisi olanın gözünde yaş olur. Gönül titrerken, öz de ağlar, öz de.

Gözyaşı gönlün billur sermayesi, gönül sadakasıdır. Gönül evinin insana verdiği hediyedir. “Gözyaşı, gönül yasını siler” veya  “Gönlün pasını gözyaşı siler” denilmemiş midir?Bütün insanî duygular, gözün ucunda yaş olarak durur, yaşarır ve yaşatır. Gözyaşı mahzun gönüllerin,  suskun dudakların ve merhamet dolu yüreklerin billûr sarayıdır. Semboller dünyamızda bir buğday dânesinden binlerce harman savrulduğu gibi, bir damla gözyaşı da dalgalı, engin bir denizdir, yiğitler kârıdır.  Şairlerin dünyasında yanaktaki gözyaşı dânesi, güldeki jaleye benzetilir. Gönül pınarları buz tutanların gözleri bir damla yaşa hasret kalır.Tehlikelerde gizli gücün de kaynağı olabilir gözyaşı. Atalarımız; zorluklara katlanıp, bu zorlukları yenmek için emek harcamayanların durumunu belirtmek için; “Yokuşta akmayan ter, inişte gözyaşı olur” demişler!

Gözyaşı, gönül burçlarında yazılı şiirdir. Yakan ve yıkan, arıtan ve eriten birer mücevherdir. Issız ve sessiz gecelerin gözyaşları tövbe olur, gönülleri arıtır,  günahları bitirir. Akarsu nerede ise orası yeşerir. Nerede gözyaşı dökülürse oraya rahmet iner. Dilimizin ustası, “Âşık Yunus eder âhı, gözyaşı döker günâhı” dememiş midir? Âh ve gözyaşı yalvarış, yakarış ve gönül dilinden niyâzdır. İlâhi aşkta,  dökülen gözyaşları sebilden veya Selsebil’den akan suya benzetilir. İstanbul’un kırılmış, atılmış ve kaybolmuş bir sebilinin aynataşında bir zamanlar şöyle dile geldiği gibi(2)

Vuslat-ı havz-ı safâyı kalbe istersen delil

Râh-ı Mevlâ’da sirişkin kıl misal-i selsebil

Halk şiirimizde “gözyaşı ile oya yapılır mendile”, “sadaka niyeti ile yollara serpilir gözyaşı. ” Türkülerde, “göz gözyaşını silmek için,  yârin elinde, ipek mendil olmak arzusu dile gelir. Yine türkülerimizdeki  “gözyaşımı silenim yok” cümlesi kimsesizliğin acısını ve hüznünü bir cümlede özetler.

Sözlü kültürümüzde gözyaşı, sevginin, hüznün, özlemin, hayatın dilidir. Duygulu insanların “gözü nemli” olur. Çabuk ağlayanlara “sulu göz” denir. Halk dilinde; “gözyaşı dökmek”, “yaş akıtmak”  ağlamak için kullanılır. Yaşın yaşın ağlamak”, “gözünden inci dâneleri dökülmek”, “gözünün yaşı ip gibi yere inmek”, “gözünün yaşı sel olmak” ve mecazlar dünyasından bir benzetme olarak; “gözünün yaşı yeri sulamak”, “gözünün yaşı değirmen döndürmek !” de aslında mübalağa değildir!(3)

“Gözünün yaşını silmemek,” “gözünün yaşına bakmamak”, merhametten nasibi olmayanlar için kullanılır. “Çocuk babasının başı, anasının gözyaşıdır.”  “Kız el aşı, gözyaşı” diyen eski büyükler, “Baş koca başı, gerisi gözyaşı”  veya “Baş koca başı, gerisi mezar taşı” sözleriyle de düşüncelerini belirtirler.

Ağacın başı benim

Toprağın taşı benim

Vatana kim ağlarsa

Gözünün yaşı benim

 

Tohumu eken bilir

Gözyaşın döken bilir

Gül kadrin diken değil

Çileyi çeken bilir

Halkımızın “gönül yadigârları” olan manilerimizin de can suyudur gözyaşı. Yöremizde söylenen manilerden verdiğimiz iki örnek, bu deryadan sadece bir katredir.  Duygular onlarla dile gelir, o kaynaktan beslenir ve kutsal bir çağrıya yöneliş gibi deryalara karışır, gider.

Dipnotlar:

(1)Gözyaşı bezlerinden salgılanan gözyaşı sıvısının içinde mikrop öldürücü etkisi olan globülin,  lizozim ve onun da etkisini artıran betalizin bulunur. Normal göz kırpması, devamlı olarak bir gözyaşı tabakasının oluşmasını sağlar. Gözün  konjonktiva ve  kornea  tabakasında mikropların üremesini önleyen gözyaşı, kornea epitelindeki yüzeysel bozuklukları da giderir.

(2)Sâmiha Ayverdi, Mesih Paşa İmamı,  İstanbul, 1948, s.13.

(3)Ortalama ömürlü bir insanın hayatı boyunca on kovayı dolduracak miktarda gözyaşı salgılanır. Bu ağlamanın dışındaki gözyaşıdır.

Hayat Ağacı dergisi 20. Sayı, 2013

PAYLAŞ